Odma w samochodzie - co to jest i jakie daje objawy?

Niewielki element układu odpowietrzania silnika może wpływać na jego pracę, zużycie oleju, a nawet szczelność uszczelek. Sprawdźcie, czym jest odma i jak rozpoznać jej awarię.

W skrócie: odma odpowiada za odprowadzanie gazów powstających w skrzyni korbowej i kierowanie ich z powrotem do układu dolotowego. Gdy zostanie zatkana, zamarznie albo przestanie prawidłowo regulować ciśnienie, może powodować wycieki oleju, nierówną pracę silnika, dymienie oraz zwiększone zużycie oleju. Objawy uszkodzonej odmy łatwo pomylić z awarią turbosprężarki, uszczelek lub układu dolotowego, dlatego przed wymianą części potrzebna jest dokładna diagnostyka.

Ten artykuł wyjaśnia

Co to jest odma w samochodzie? 
To element układu odpowietrzania skrzyni korbowej, który odprowadza gazy i opary oleju powstające podczas pracy silnika.

Jakie są objawy uszkodzonej odmy? 
Najczęściej są to wycieki oleju, nierówne obroty, gwizdanie, dymienie, zwiększone zużycie oleju oraz nadmierne ciśnienie pod korkiem wlewu.

Czy zatkana odma może uszkodzić silnik? 
Tak. Rosnące ciśnienie w skrzyni korbowej może wypychać olej przez uszczelnienia i prowadzić do kolejnych usterek.

Czy odmę trzeba regularnie wymieniać? 
Zależy to od konstrukcji silnika. W niektórych samochodach wymienia się filtr lub zawór odmy, a w innych cały moduł zintegrowany z pokrywą zaworów.

Czy zamarznięta odma może spowodować wyciek oleju? 
Tak. Zablokowanie przepływu zimą może gwałtownie zwiększyć ciśnienie i doprowadzić do wypchnięcia oleju przez uszczelnienia.

Dowiedz się więcej i przeczytaj całą treść.

Co to jest odma silnika?

Podczas pracy silnika część gazów powstających w cylindrach przedostaje się pomiędzy pierścieniami tłokowymi do skrzyni korbowej. Zjawisko to jest naturalne i występuje nawet w sprawnej jednostce napędowej. Wraz z gazami pojawiają się tam także opary paliwa, wilgoć i drobne cząsteczki oleju.

Odma, nazywana również układem wentylacji skrzyni korbowej, odprowadza te substancje i zapobiega nadmiernemu wzrostowi ciśnienia wewnątrz silnika. W nowoczesnych samochodach gazy nie są wypuszczane bezpośrednio do atmosfery. Po oddzieleniu części oleju trafiają ponownie do układu dolotowego, gdzie zostają spalone wraz z mieszanką paliwowo-powietrzną.

Układ może składać się z przewodów, separatora oleju, zaworu regulującego ciśnienie oraz membrany. Jego dokładna budowa zależy od konstrukcji silnika.

Jak działa odma w samochodzie?

Sprawna odma musi utrzymywać odpowiednie ciśnienie w skrzyni korbowej. Nie może dopuścić ani do jego nadmiernego wzrostu, ani do zbyt dużego podciśnienia. Za regulację przepływu najczęściej odpowiada zawór PCV lub membrana zamontowana w separatorze oleju albo pokrywie zaworów.

Opary zasysane ze skrzyni korbowej przechodzą przez separator, który ogranicza ilość oleju trafiającego do dolotu. Oddzielony olej powinien spłynąć z powrotem do silnika, a oczyszczone gazy są kierowane do kolektora dolotowego.

Jeżeli zawór, membrana lub przewód przestaną działać prawidłowo, zmienia się ciśnienie w silniku. W zależności od rodzaju usterki odma może zostać całkowicie zablokowana albo przepuszczać zbyt dużo powietrza.

Jakie objawy daje uszkodzona odma?

Objawy awarii odmy nie zawsze pojawiają się jednocześnie. Wiele zależy od tego, czy układ jest zatkany, nieszczelny, czy zawór pozostaje stale otwarty.

Do najczęstszych symptomów należą:

• wycieki oleju w okolicy uszczelek i uszczelniaczy,  
• nierówna praca silnika na biegu jałowym,  
• falowanie obrotów,  
• charakterystyczne gwizdanie lub zasysanie powietrza,  
• zwiększone zużycie oleju,  
• olej w przewodach dolotowych,  
• niebieskawe dymienie z układu wydechowego,  
• spadek mocy,  
• zapalenie kontrolki Check Engine,  
• trudności z odkręceniem korka wlewu oleju,  
• mocne wydmuchiwanie gazów po odkręceniu korka.  

Część objawów może wskazywać również na inne usterki. Olej w dolocie może być związany z turbosprężarką, nierówne obroty z nieszczelnością kolektora, a dymienie ze zużyciem silnika. Z tego powodu wymiana odmy „na próbę” nie zawsze rozwiąże problem.

Zatkane przewody czy uszkodzona membrana?

Zatkana odma utrudnia odprowadzanie gazów ze skrzyni korbowej. Ciśnienie zaczyna wtedy rosnąć i szuka ujścia przez najsłabsze punkty układu. Olej może pojawić się przy pokrywie zaworów, uszczelniaczu wału korbowego, bagnecie albo innych uszczelkach.

Inne objawy wywołuje pęknięta membrana lub zawór odmy pozostający w pozycji otwartej. Do kolektora może wówczas trafiać niekontrolowana ilość powietrza, którego nie uwzględnił sterownik silnika. Skutkiem bywają nierówne obroty, zubożona mieszanka, błędy zapisane w sterowniku oraz charakterystyczny świst.

W niektórych jednostkach membrana jest dostępna jako osobna część. W innych producent przewidział wymianę całej pokrywy zaworów z wbudowanym separatorem.

Jak sprawdzić, czy odma działa prawidłowo?

Wstępną ocenę możecie rozpocząć od oględzin przewodów. Należy szukać pęknięć, załamań, śladów oleju i luźnych połączeń. Warto również sprawdzić, czy z okolic pokrywy zaworów nie dochodzi nietypowe gwizdanie.

Popularnym sposobem jest obserwowanie zachowania silnika po poluzowaniu korka wlewu oleju. Lekki opór i niewielkie podciśnienie mogą być normalne, ale mocne zasysanie korka albo wyraźne wydmuchiwanie gazów powinno wzbudzić podejrzenia. Taki test nie daje jednak jednoznacznej diagnozy, ponieważ zachowanie układu różni się pomiędzy silnikami.

W warsztacie można zmierzyć ciśnienie w skrzyni korbowej, sprawdzić pracę zaworu PCV, skontrolować szczelność przewodów i odczytać parametry korekt paliwowych. Jeżeli występuje duże przedmuchiwanie gazów, konieczne może być również sprawdzenie kompresji oraz szczelności cylindrów.

Czy olej w dolocie zawsze oznacza uszkodzoną odmę?

Niewielka ilość oleistego nalotu w przewodach dolotowych nie musi świadczyć o awarii. Układ odpowietrzania kieruje do dolotu opary zawierające drobiny oleju, dlatego cienka warstwa osadu może być naturalna.

Niepokojące jest natomiast gromadzenie się większej ilości płynnego oleju, wyraźny wzrost jego zużycia albo intensywne dymienie. Przyczyną może być niesprawny separator odmy, ale również zużyta turbosprężarka, nadmierne przedmuchy przez pierścienie tłokowe lub zbyt wysoki poziom oleju.

Przed podjęciem decyzji o naprawie trzeba więc ustalić, skąd olej rzeczywiście trafia do dolotu.

Dlaczego odma zamarza zimą?

W skrzyni korbowej gromadzi się nie tylko olej, ale także para wodna. Podczas częstej jazdy na krótkich odcinkach silnik nie osiąga temperatury potrzebnej do odparowania wilgoci. Woda miesza się z osadami olejowymi i może tworzyć jasną, kremową emulsję.

Przy silnym mrozie zgromadzona wilgoć może zamarznąć w przewodach lub separatorze. Zablokowana odma przestaje odprowadzać gazy, a ciśnienie w silniku gwałtownie rośnie. W skrajnym przypadku dochodzi do wypchnięcia oleju przez bagnet, uszczelkę pokrywy zaworów albo uszczelniacz wału.

Szczególnie narażone są samochody użytkowane głównie na krótkich trasach i jednostki, w których elementy układu odmy znajdują się daleko od źródła ciepła.

Czy „majonez” pod korkiem oznacza awarię odmy?

Jasna emulsja widoczna pod korkiem wlewu oleju często pojawia się zimą w samochodach pokonujących krótkie odcinki. Powstaje, gdy wilgoć miesza się z oparami oleju, ponieważ niedogrzany silnik nie jest w stanie jej skutecznie odparować.

Niewielka ilość osadu nie musi oznaczać uszkodzonej odmy ani uszczelki pod głowicą. Jeżeli jednak emulsji jest dużo, płyn chłodniczy ubywa, silnik się przegrzewa lub z wydechu wydobywa się gęsty biały dym po rozgrzaniu, potrzebna jest dokładniejsza diagnostyka.

Stan odmy również warto wtedy sprawdzić, ponieważ niedrożny układ utrudnia usuwanie wilgoci i przyspiesza tworzenie osadów.

Czy można jeździć z uszkodzoną odmą?

Dalsza jazda jest ryzykowna, ponieważ początkowo niepozorna usterka może doprowadzić do poważniejszych problemów. Nadmierne ciśnienie może uszkodzić uszczelnienia i spowodować duży wyciek oleju. Zbyt silne podciśnienie może natomiast pogorszyć pracę silnika i zwiększyć ilość oleju zasysanego do dolotu.

W silnikach turbodoładowanych niesprawna odma może dodatkowo utrudniać prawidłowy spływ oleju z turbosprężarki. Skutkiem może być dymienie i błędne podejrzenie awarii samego turbo.

Jeżeli zauważycie gwałtowny ubytek oleju, intensywne dymienie albo duży wyciek, należy przerwać jazdę. Przy mniej nasilonych objawach samochód powinien jak najszybciej trafić na diagnostykę.

Jak wygląda naprawa odmy?

Zakres naprawy zależy od konstrukcji układu. Czasem wystarczy wymiana zaworu PCV, membrany lub pojedynczego przewodu. W bardziej rozbudowanych systemach konieczna jest wymiana separatora oleju, a w niektórych samochodach całej pokrywy zaworów.

Czyszczenie może pomóc, gdy przewody są zabrudzone osadem, ale nie naprawi pękniętej membrany ani zużytego zaworu. Trzeba również sprawdzić, czy drożne są kanały odprowadzające olej z separatora.

Po naprawie warto skontrolować szczelność silnika i poziom oleju. Jeżeli odma przez dłuższy czas działała nieprawidłowo, mogła już doprowadzić do uszkodzenia uszczelnień lub zabrudzenia układu dolotowego.

Jak dbać o układ odpowietrzania skrzyni korbowej?

Podstawą jest stosowanie oleju o parametrach zalecanych przez producenta i jego terminowa wymiana. Stary olej sprzyja powstawaniu nagaru i osadów, które mogą ograniczać drożność przewodów oraz separatora.

W samochodach użytkowanych głównie w mieście dobrze jest regularnie kontrolować okolice korka wlewu oleju, przewody odmy i poziom środka smarnego. Warto też od czasu do czasu pokonać dłuższą trasę, aby silnik mógł osiągnąć pełną temperaturę roboczą i pozbyć się nagromadzonej wilgoci.

Jeśli producent przewiduje okresową wymianę filtra lub zaworu odmy, nie należy pomijać jej podczas serwisowania samochodu.